KEMİK MİNERAL DANSİTOMETRESİ

Eğer kişilerde herhangi bir sebeple kemik kaybı başlamışsa ileri yaşlara gelip ağrı ve kırık problemi olmadan önce hiçbir şey hissetmedikleri için bu sorunları ifade edemezler.Günlük yaşamları sırasında omurgalarında meydana gelen çökmeleri de genellikle fark etmezler.Bu sebeple kemik erimesi hastalığına sessiz hastalık (osteoporoz ) denilmektedir.Osteoporoz hastalığı kesinlikle tedavi edilemez.Ancak erken tanı ile uygun ilaç kullanımı ve yaşam şartlarının düzeltilmesi sayesinde olduğu yerde durdurulması mümkündür.

Bilindiği gibi kemik yapısının gelişimi ; insanların genetik yapısı , sonradan kazanılan hastalıklar , ortopedi protez ameliyatları, ikiden fazla hamilelik sonrası ve menopoz dönemleri, insanların çalışma ortamlarında giderek fazla oturarak inmobilize çalışması , tatilde ve günlük yaşamında direkt güneşten uzak kalması , bazı ilaçların uzun süreli kullanılması , diabet , böbrek , guatr ve hormon problemi , özellikle gençlerin hazır ve hormonlu gıdalarla dengesiz beslenmesi ile çok yakından ilgilidir.

Osteoporoz ise , standart olarak kadınların menopoz sonrası , erkeklerinde 55 yaş sonrası karşılaşmaktan kurtulamadıkları mecburi bir hastalıktır.İnsanların emeklilik dönemini rahat geçirebilmeleri için bilinen osteoporoz hastalarının çok yakından takibi ile daha önemlisi kemik kaybına uğramaya başladığının haliyle farkında olmayan kişilerin erken teşhis edilerek tedavisi yanında , yeni yetişen gençlerin kemik gelişiminin kontrole alınması için son yıllarda gelişmiş ülkelerle paralel olarak Türkiye ‘de de Kemik Dansitometre kullanımı çok yaygınlaşmıştır.

Osteoporoz ‘un belirtileri ise ; ileri yaşlarda yoğun kemik kaybı meydana geldiğinde ağrı şikayetleri , omurga çökmesi , boy küçülmeleri , kamburlaşma ,kifoz , kalça , el ve bilek kırıkları gibi şikayetlerle ortaya çıkmaktadır.Bu noktadan sonra ise yapılacak bişey yoktur. Röntgen filminde bile %45 kemik kaybı meydana geldikten sonra tesadüfen fark edilebildiği göz önüne alındığında osteoporoz ‘un tek tanı ve takip imkanı olan Kemik dansitometre cihazının önemi ortaya çıkmaktadır.

Osteoporoz ‘un sadece bir kadın veya yaşlı insan hastalığı olmadığını kabul edip , genel bir hastalık olarak en geç osteopeni dönemine yakalanmış olması esastır. Bununda yaşı ve cinsiyeti yoktur.İleri yaşlarda meydana gelen kırıkların gerek hastaya ve yakınlarına gerekse sosyal güvenlik sistemine getirdiği aşırı maddi yük bilinmektedir.Bu sebeple kişilerin günlük yaşam standartlarından yoksun olmaları ve özellikle femur kırıkları nedeni ile yatağa bağlı kalanların ise yaşamını erken kaybettikleri de bir gerçektir.

İdeali; “tarama yöntemi” ile her kişinin önce bir kere kontrol ölçümü yaptırıp durumu anlaması ; osteoporoz ise yılda bir , osteoni ise ve tetikleyen başka hastalığı yoksa iki yıl sonra , normal ise yaşı ve cinsiyetine göre doktorun tavsiye ettiği aralıklarla kontrol ölçümünü yaptırması olmaktadır.Böbrek diyalizine girenlerde ise kullanılan kimyasallardan dolayı kemik kaybı çok hızlı olmakta , onların 6 ayda bir kontrolü ve ciddi ilaç takviyesi gereklidir.

Kemik mineral dansitometre sistemlerinde tarama şekli gold standart seçilen Pencil Beam şeklindedir.Bu sayede aynı sintigrafilerde olduğu gibi nokta nokta tüm kemik dokusunu atlamadan gerçek zamanda tarama gerçekleştirir.Yelpaze şeklinde geniş açılı tarama yapan döner kol sistemli ve puls ‘lı enerjiyi üreten Fan Beam yönteminde ışın bir “telafi çarkından” geçerek kendini sürekli ayarlamaya çalışır.Bu sebeple de sürekli puls şeklinde ışın verir. D1 bölümü değerinde , D2 bölümü yumuşak doku değerinde air ise hava değerinde bir fantom gibidir. Bu çark sürekli gelen ışın üzerinde dönerek kendini ayarlamaya çalışır.Voltaj veya küçük mekanik sapmalar olduğunda da bilgisayar matematiksel düzeltmeler için devreye girer.Emin olmak içinde her çekimi iki sefer yapar.Ayrıca hasta ve kullanıcı saçılma yapan yelpaze Fan Beam yönteminden dolayı yüksek radyasyon alır.

Kemik Mineral Dansitometresi Ölçüm Yöntemleri:Kemik mineral dansitesi ölçümleri düşük kemik yoğunluğu ve kırık sendromu ile ortaya çıkar.Osteoporoz tanısını desteklemek ve kanıtlamak ,kemik yoğunluğu azaldıkça artan kırık riski bağlamında osteopeni derecesini saptamak , tedavi gereksinimi olup olmadığına karar vermek ve tedavinin etkinliğini saptamak amacıyla kullanılan yöntemdir.İdeal dansitometrik ölçüm; çabuk uygulanabilir ve güvenilir olmak , kişiyi düşük oranda ışına maruz bırakmalı , az hata payı olmalı , kırık riski konusunda fikir verebilmeli , trabeküler ve kortikal olarak kemiği ayrı değerlendirebilmeli ve tedavinin etkinliğinin takibinde güvenli olarak kullanılabilmelidir.

1.Single Foton Absorbsiometri (SPA) : Bir I kaynağından yayılan düzenli mono enerjetik foton huzmesinin bir ekstremiteden radyasyon ile geçişinin Na iodid içeren ve radyoaktif cisim parıltılarını saptayan bir detektör ile ölçülmesidir.Bu sistem kortikal ve trabeküler kemiği ayırt edemez.Radius distali ölçüp, radyasyon alır. SPA prognoz ile ilgili yeterli bilgi veremez.Hem kortikal ,hem trabeküler kemik kaybı olan tipII osteoporoz da ,70 yaş üstü hastalarda veya belirgin spiral deformitesi olup omurga ölçümlerinin güvenilir sonuç veremeyeceği olgularda kullanılması söz konusu olabilir.

2. Dual Foton Absorbsiometri (DPA) :İki foton huzmesinin iki farklı enerji ile ölçülmesi esasına dayanır.Radyasyon kaynağı Gadalinium 153’ tür. Lumbal omurga , femur veya tüm vücut ölçülebilir.Kortikal ve trabeküler kemiği ayırt edemeyen bu ölçüm sırasında hasta 10-15 mrem kadar radyasyon alır ve prosedür 20-40 dakika sürer. Güvenilirlik oranı yüksektir.L 2-4 arası ölçülür ve sonuç gr/cm şeklinde ifade edilir.

3. Dual Enerji X-Ray Absorbsiometri (DEXA) :Diğerlerine oranla daha yeni bir tekniktir, daha kısa sürede uygulanır. Ve daha kesin sonuç verir. Radyoizotop madde yerine x ışını kullanılır.Lumbal bölge , femur veya tüm vücut ölçülebilir.Radyasyon dozu 1-3 mrem ‘dir.Duyarlılık oranı yüksektir.Yayılan huzmenin yoğunluğu DPA ‘dan daha fazladır.Böylece daha hızlı görüntü elde edilir.

Pediatri Uzmanları İçin Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonları (5-20 yas arası) :

*Juvenil osteoporoz (idiopatik) *Cushing sendromu *Hipofosfatasia ,osteogenesis imperfekta

*Kortizon tedavisi *Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu *Kistik fibroz *Lösemi

*Juvenil romatoid artrid *Boy kısalması torasik kifoz *Osteoporoz (pozitif bulgular) *Diabet

*Büyüme hormon eksikliği *Kronik hastalıklar (Konjenital kalp hastalığı,Kronik karaciğer hastalığı,Kronik böbrek yetmezliği ve dializi) *Risk faktörleri:Güneş ışığından uzak kalmak,Malnutrisyon (protein ve kalori eksikliği ),İmmobilizasyon

Kadın Doğum Uzmanları İçin Kemik Mineral Dansite Ölçüm Endikasyonları :

*Osteoporoz (pozitif bulgular) *Menopoz *Cerrahi menopoz *Çok doğum* Annede anneannede kalça kırık hikayesi *Kortizon tedavisi (>7,5 mg/gün >1yıl) *Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu *Ostrejen eksikliği (*Prematüre menopoz (<45 yaş), *Uzun süreli sekonder amendore (>1 yıl),*Primer hipogonadizm)*Boy kısalması torasik kifoz

Geçirilmiş frajilite kırığı kalça , vertebra , önkol *Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili *Düşük vücut kütle endeksi (<19 kg/metrekare)*Vücut kütle endeksi=vücut ağırlığı (kg)/boy(metrekare) *Risk faktörleri :Küçük vücut yapısı(<160 cm ,>50 kg ),Uzun süreli immolizasyon (1 aydan fazla ),İnaktivite ,Aşırı sigara , alkol kullanımı

Fizik Tedavi Uzmanları İçin Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonları:

*Romatoid artrid ve ankildzan spdndilit (5 yıldan fazla süren) Postmenopoz * Annede ,anneannede kalça kırık hikayesi *Kortizon tedavisi (>7,5 mg/gün >1yıl ) *Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu *Boy kısalması torasik kifoz *Osteoporoz ( pozitif bulgular)

*Geçirilmiş frajilite kırığı kalça ,vertebra , önkol *Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili *Düşük vücut kütle endeksi (< 19 kg/metrekare)Vücut kütle endeksi=vücut ağırlığı (kg)/boy (metrekare) *Risk faktörleri: Küçük vücut yapısı (<160 cm ,>50 kg),Uzun süreli immobilizasyon (1 aydan fazla),İnaktivite ,Aşırı sigara , alkol kullanımı

Dahiliye Uzmanları İçin Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonları:

*Hipertiroid ,Hiperxparatiroid, diabet *Postmenopoz *Annede ,anneannede kalça kırık hikayesi *Kortizon tedavisi *Lösemi,lenfoma,kemoterapi,radyoterapi *Kortizon tedavisi (> 7,5 mg /gün >1yıl) *Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu Malabsorbsiyon ,karaciğer yetmezliği ,böbrek yetmezliği *Geçirilmiş frajilite kırığı kalça , vertebra , önkol *Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili *Düşük vücut kütle endeksi (< 19kg /metrekare) *Risk faktörleri:Küçük vücut yapısı,Uzun süreli immobilizasyon (1 aydan fazla) İnaktivite,Aşırı sigara , alkol kullanımı

Ortopedi Uzmanları İçin Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonları:

*Protez ve implant takibinde *Postmenopoz *Annede , anneannede kalça kırık hikayesi

*Kortizon tedavisi (>7,5 mg/gün >1 yıl ) *Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu

*Kemik tümörleri ,kemik metastasları *Osteoporoz (pozitif bulgular) *Boy kısalması torasik kifoz *Geçirilmiş frajilite kırığı kalça ,vertebra , önkol *Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili *Düşük kütle endeksi

Radyoloji Uzmanları İçin Kemik Dansite Ölçüm Endikasyonları:

*Osteoporoz (pozitif bulgular) *Osteoporoz tedavisinin monitorizasyonu * Boy kısalması , torasik kifoz *Annede , anneannede kalça kırık hikayesi *Geçirilmiş frajilite kırığı , kalça vertebra , önkol *Osteopeni veya vertebral deformitenin radyografik delili *Düşük vücut kütle endeksi *Menopoz ,postmenopoz, cerrahi menopoz *Östrojen ekssikliği , çok doğum

*Kemik tümörleri, kemik metastasları *Protez ve implant takibinde *Ankilozan spondilit(5 yıldan fazla süren) *Kortizon tedavisi *Juvenil osteoporoz (idiopatik ) *Juvenil romatoid artrit

(Cushing sendromu ,lösemi,diabet,kistik fibroz,büyüme hormon eksikliği) *Kronik hastalıklar (Konjenital kalp hastalığı, kronik karaciğer hastalığı,kronik böbrek yetmezliği ve dializ,hipertiroid,hiperparatiroid,diabet, lösemi , lenfoma , kemoterapi , radyoterapi , hipofosfatasia ,osteogenesis imperfekta ,malabsorbsiyon,karaciğer yetmezliği.)

Yukarıda belirttiğimiz kemik mineral dansite ölçüm endikasyonları için klinik bulgular hemen hemen aynı olup aşağıda sıraladığımız gibidir;

*Sırt ağrısı,*Boy kısalması,*Spinal deformite, *Osteoporotik kırıklar.

Kemik Dansitometre talebi için “Klinik bulgu” ve “endikasyonların” oluşması beklenmemelidir.

GELİŞEN KEMİK DANSİTE ÖLÇÜM ALETLERİNDE ÖZEL İHTİSAS SOFTWARE’LERİ:

İç Hastalıkları ve Endokrinoloji Uzmanları İçin:AP Spine / dual femur yanında tüm

vücut ve yumuşak doku –yağ analizi istenmelidir.Diabet , hormonal bozukluk ve bez problemlerinde bu ölçümler büyük önem taşımaktadır. Ayrıca herhangi bir artifaktan dolayı bölgesel çekimler yapılamıyorsa ; tüm vücut ölçümü yapılmalıdır.

Ortopedi Uzmanları İçin: İmplantın etrafında oluşabilecek kemik yoğunluğu kaybının takibinde kullanılır.Yeni “Kapsamlı Gruen Analizi” ile cerrahi operasyon yapılan bölgenin kemik yoğunluğu gelişmesini ve vücudun herhangi bir yerine takılan metal protezin etrafındaki kemik gelişimini ölçer.Önce operasyon sonrası kemik yoğunluğu ölçümü isteyip sonra bir yıl sonraki aynı bölge ölçümü ile karşılaştırılmalıdır.Böylece belki mümkün olan protezi daha erken çıkarmaya karar verecektir.Veya yaptığı operasyonun başarısını takip edebilecektir.

Pediatri Uzmanları İçin:Gelişme ve beslenme bozukluğu görülen , raşitizm veya böbrek problemi ile diabet tespit edilen her 5 yaş sınırındaki çocuğa ölçüm yapılmalıdır.

Fizik Tedavi Rehabilitasyon Uzmanları İçin:AP Spine /Dual Femur yanında el ve önkol ölçümü standart olarak yapılmalıdır.Önkolun Distalinde trabeküler kemik, %33’lük kısmından da kortikal kemiğin takibi yapılır.Lateral spine ölçümlerinde sadece korpus değerlendirmeye alınarak kalsifikasyon ve osteofitler devre dışı bırakılır.

GELİŞEN KEMİK DANSİTE ÖLÇÜM ALETLERİNE EKLENEBİLECEK ÖZELLİKLER:

AHA (Advanced Hip Assesment) İLERİ KALÇA DEĞERLENDİRMESİ

#Dual Femur (Sağ ve Sol Femur Ölçümü):İki femur ölçümünü birden yapar aşağıda belirtilen özellikleri iki femura birden uygular.

#Hip Axis Length (Kalça Eksen Uzunluk Ölçümü): Femur boynunun kalça eklemine olan uzunluğunu otomatik olarak ölçer.Ölçülen uzunluğun normal değerlerden uzun olması kırık riskini artırmaktadır.

#Upper Neck (Üst Boyun):Femur boyun bölgesini ikiye ayırarak , kırık riski daha fazla olan üst boyun BMD (Bone mineral dansitometre) değerini ayrıca gösterir.

#Lower Neck (Alt Boyun):Üst boyun haricinde kalan bölgeyi ayrıca analiz eder ve burada oluşabilecek riskleri belirler.

#Hip Strength Result (Kalça Dayanıklılık Analizi) :Femur boynuna binen yükün değişik risk bölgelerine göre ölçümünü yapar.

MORFOMETRİK ÖLÇÜM

ONESCAN

Ø AP Spine ve dual femur ölçümlerinde hastaya tek bir pozisyon verilir.

Ø Sistem bu ölçümleri operatörün ek bir müdahalesi olmadan otomatik tamamlar.Önce AP Spine ölçümünü yapar peşinden sol ve sağ femur ölçümlerini gerçekleştirir.

Ø Diğer sistemlere göre ölçüm süresi belirgin olarak kısalır.

CAD AP Spine ve dual femur ölçümlerinde;

Ø Operatör hatalarına

Ø Anatomik bir bozukluğa

Ø Beklenmeyen yüksek yoğunluk bölgelerine

Ø Şekil bozukluklarına,Artifaktlara,Sonucu etkileyecek herhangi bir hataya karşı duyarlıdır.

PEDİATRİK ÖLÇÜMLERDE GÜNCEL BMD’NİN “İSKELET YAŞI” İLE KIYASLANMASI

Ø 5 İla 20 yaş arasındaki hastalara yapılan ölçümlerde iskelet yaşı ile normal yaşının aynı ekranda görüntüleyerek BMD’nin ikisi arasındaki kıyası yapılabilir.

Ø Böylece çocuk kemik ve iskelet gelişimi takibi yapılır.

Sorular:

1.Kemik yapısının gelişimi aşağıdakilerden hangisine bağlı değildir?(cevap:d)

a)İnsanların genetik yapısı b)Hormonlu gıdalarla dengesiz beslenme

c)Ortopedi ve protez ameliyatları d)İlaç kullanmamak

2.Aşağıdakilerden hangisi 5-20 yaş kemik dansite ölçüm endikasyonları için gerekli klinik bulgular arasında değildir? (cevap:c)

a)Sırt Ağrısı b)Topallama c) Boy uzaması d)Boy kısalması

3.İdeal dansitometrik ölçüm nasıl olmalıdır?(cevap:d)

a)Kişiyi düşük oranda ışına maruz bırakmamalı b)Hata payı olmalı

c)Çabuk uygulanmamalı d)Tanıyı desteklemeli

4.Kemik dansitometre cihazı hangi belirtilerde kullanılmaz?(cevap:b)

a)Yoğun kemik kaybı b)İskelet gelişimi c)El,bilek kırığı d)Omurga çökmesi

KAYNAKLAR:

Mettler FA , Guibertau MJ.Essentials of nuclear medicine imaging , Orlanda:Grune and Strattotn,1983.

Harbert J,Rocha AFG.Text book of nuclear medicine.Philadelphia: La and Sebiger ,1984.

Projenin adı:Kemik Mineral Dansitometresi

Hazırlayan: Özge MARTLI 20494178

Dönem:2004-2005

Kemik Mineral Dansitometresi Nedir?

Kullanma Endikasyonları Nelerdir?

Gelişen Dansite Ölçüm aletlerinde Neler olabilir?

OSTEOPOROTİK KEMİK NORMAL KEMİK